NIBIO-logo

Logo Plantevernleksikonet

Utskrift 24.09.2017 01:11


Søking tar dessverre lang tid med Internet Explorer. Hvis du er utålmodig, vurder å skifte nettleser til for eksempel Microsoft Edge, Firefox eller Chrome.
organismeTreInitiator Sopp        Sekksporesopp        Småbegersopp        Grå monilia

Grå monilia

Monilia laxa

SKADEGJØRER
SKREVET AV:
JORUNN BØRVE
OPPDATERT:
FØR NOVEMBER 2013

Plomme: På utsette sortar med fruktene i klasar kan angrep av monilia gje ein god del avlingstap.

Kirsebær: Det er den mest alvorlege sjukdomen i søtkirsebær og som regel den viktigaste årsaka til avlingstap.

Eple: Det fins ei spesiell form (formae specialis) av grå monilia som angrip enkelte eplesortar under bløminga. Sortar som Aroma og Filippa er utsette viss det er fuktig vêr under blomstringa. Det er berre blomane og skota som vert angrepne, ikkje fruktene.

Fjerning av frukter og skot som vart infiserte året før, er viktig for å redusera smittepresset hos alle tre fruktartane. I konvensjonell fruktdyrking fins det tilgang på gode kjemiske middel, og det kan vera aktuelt å sprøyta i bløminga og på grøn kart.

 

  • Grå monilia på kirsebær (Foto: R. Langnes, Planteforsk)
  • Grå monilia på surkirsebær (Foto: R. Langnes, Planteforsk)
  • Grå monilia på kirsebær (Foto: R. Langnes, Planteforsk)

Symptom

Plomme

Soppane er årsak til ein brun ròte som utviklar seg fram mot hausting. I roten vert det danna grå eller gulkvite sporehopar, av høvesvis grå eller gul monilia. Soppen spreier seg lett frå frukt til frukt og ofte kan heile klasar rotna. Frukter kan også rotna under lagring.

På utsette sortar med fruktene i klasar kan angrep av monilia gje ein god del avlingstap.

 

Kirsebær

Angripne frukter vert først brune og seinare sporulerar soppen i små grå puter. Desse fruktene vil tørka inn (dei vert «mumifiserte») og vert hengjande att i trea som viktige smittekjelder året etterpå. Soppen kan også angripa blomar, og desse vil visna. Soppen vil veksa nedover i blomestilken og inn i fruktgreina. Ved fuktige tilhøve vil det koma grå sporulering på angripne blomar og fruktgreiner. På surkirsebær sit gjerne blomane nederst på årsskota, og viss desse vert angrepne av grå monilia, vil heile skotet visna. Søtkirsebær dannar blomar på eigne fruktgreiner, og angrep av grå monilia ser gjerne mindre dramatisk ut her fordi berre enkelte sidegreiner dør.

Angrep i bløminga kan gje redusert avling, og seinare angrep på fruktene reduserar avlinga monaleg. Det er den mest alvorlege sjukdomen i kirsebær og som regel den viktigaste årsaka til avlingstap.

 

Eple

Det er berre blomane og skota som vert angrepne av grå monilia. Sidan dette er ei spesialform av grå monilia, vil ikkje soppen kunna smitta frå eple til plomme og kirsebær eller omvendt.

Vertplanter

Plomme, krisebær, eple; det er skilnadar mellom sortane kor lett dei vert angrepne av grå monilia.

Livssyklus

Grå monilia-soppen overvintrar i inntørka fruktmumiar og i daude blomeberande skot frå sesongen før.  Frå fruktmumiane og dei infiserte skota vert det spreidd sporar (konidar) gjennom heile vekstsesongen. Det vert danna meir sporar dess fuktigare vêr det er. Sporane kan verta spreidde med vinden over større avstandar. Soppen infiserer med konidiar gjennom den opne blomen (via arret) og veks så ned gjennom blomestilken og inn i fruktgreina. Dei infiserte fruktgreinene kan døy slik at blomar og blad visnar. Frå infiserte fruktgreiner kan soppen vekse inn i hovudgreina og danne kreftliknande sår. Dersom soppen veks heilt rundt hovudgreina, døyr den delen av greina som er utanfor såret, men i søtkirsebær er det oftast berre kortskota som døyr. I fuktig vêr bryt små, grå sporeputer raskt fram frå dei drepne plantedelane, og konidiar frå desse sporeputene vert spreidde med vinden. Grå monilia-soppen kan også infisera kart og mognande frukter. Slik infeksjon skjer gjennom sprekker og sår eller ved direkte kontakt med ei infisert frukt. Soppen spreier seg lett frå frukt til frukt under lagringa. Problemet med denne sjukdomen er ofte størst når vêret i bløminga er kjøleg og vått. Då vert det produsert rikeleg med sporar, som har gode vilkår for infeksjon i dei fuktige blomane. Det kan også verta mykje skade dersom det er mykje regn seinare (på karten).

Dersom det då er mykje smitte til stades, enten frå mumifiserte frukter eller infiserte blomar, vil dette kunna gi mykje ròtning.

Fjern ròtne frukter så snart du ser dei, både før, under og etter hausting. Haust heile avlinga kvart år. Det er best å unngå at dei infiserte fruktene utviklar seg til mumiar, dvs. ved å fjerna dei så raskt som mogeleg. Vert det likevel danna mumiar, må dei fjernast om hausten eller våren, før knoppsprett. Fjerning av fruktmumiar kan gjennomførast i samband med skjering av trea om vinteren, men mumiane vil då kunna spreia smitte frå bakken utover våren og sommaren. Dersom infiserte frukter ligg på bakken, vil fresing under trea gi mindre smitte i feltet sesongen etter. Fruktgreiner infiserte med grå monilia må skjerast bort.

 

Rask opptørking etter regn vil gi soppen dårlegare vilkår for infeksjon. Unngå altfor lune stader med sein opptørking, og hald trea opne og luftige ved skjering. Spreiarvatning gjer trea våte og kan auke problema med grå monilia og andre ròtesoppar. Fruktsprekker er innfallsportar for både grå og gul monilia. Jamn vatning under fruktmogninga og plastdekke i søtkirsebær motverkar sprekking og vil difor redusera problemet med monilia. Dersom sesongen for plastdekking vert utvida, ser det ut til at vi kan redusera ròteproblema i søtkirsebær mykje. Dekking heilt frå bløming utan sprøyting har i norske forsøk gitt like lite ròte som dekking frå dei siste 6-7 vekene før hausting og 2-3 sprøytingar med soppmiddel. Dekking med plast frå bløming har i norske, nederlandske og sveitsiske forsøk gitt over 90 % reduksjon i angrep av grå monilia. Bruk av plasttak / plastdekke er det klart viktigaste tiltaket mot ròtesoppar i økologisk produksjon av søtkirsebær.

 

Alle tiltak i hagen som reduserer skade på fruktene av insekt eller andre årsaker, vil redusere skaden av monilia. Rask nedkjøling etter hausting og kontinuerleg kjølekjede fram til frukta er omsett vilredusera utvikling av ròten i infiserte frukter og redusera faren for spreiing av smitte til friske frukter.

 

Det fins fleire kjemiske middel som er aktuelle i konvensjonell fruktdyrking, men i økologisk dyrking fins det ingen direkte tiltak som vil ha særleg verknad. Aktuelle sprøytetidspunkt er under blomstringa og på grøn kart.

 

 

                Oppdatert 22. september 2013

Bilder


Grå monilia på kirsebær (Foto: R. Langnes, Planteforsk)


Grå monilia på surkirsebær (Foto: R. Langnes, Planteforsk)


Grå monilia på kirsebær (Foto: R. Langnes, Planteforsk)


Om tjenesten

Plantevernleksikonet er en nettbasert tjeneste som omfatter informasjon om biologi og bekjempelse av skadegjørere, samt informasjon om en del nyttedyr. Plantevernleksikonet er gratis og uten forpliktelser for brukeren. Tjenesten er utviklet av NIBIO Divisjon bioteknologi og plantehelsePlantevernguiden er en integrert del av tjenesten. Drift, oppdatering og videreutvikling av Plantevernleksikonet finansieres av handlingsplanmidler fra Landbruksdirektoratet og kunnskapsutviklingsmidler fra Landbruks- og matdepartementet.

Plantevernleksikonet © 2017 NIBIO